فاطمه زهرا سلام الله علیها:خدایى را حمد و سپاس گویید كه به خاطر عظمت و نورش، هر كه در آسمانها و زمین است به سوى او وسیله مىجوید، و ما وسیله او در میان مخلوقاتش و خاصّان درگاه و جایگاه قدس او و حجّت غیبى و وارث پیامبرانش هستیم.
درس هاى از قرآن :: سال95 :: جایگاه وقف در اسلام

جایگاه وقف در اسلام
 
بسم الله الرحمن الرحيم
* موضوع: اهمیت و جایگاه هجرت و وقف   
تاريخ پخش: 95/09/11  

«الهي انطقني بالهدي و الهمني التقوي»
* اول: هجرت
1- هجرت برای حفظ دین
امروز موضوع « هجرت» برای پزشک­ها و روحانیون و بعضی از افراد دیگر معنا دارد. چون این مسئله خود یکی از ابزاری است که اگر صحیح به آن عمل شود، می­تواند کمر غرب و کسانی را که به ما و دولت ما زور می­گویند را بشکند. لذا در این جهت لازم فارغ­ التحصیلان ایرانی، به وطن خود بازگشته و خدمت کنند. چون بسیاری از متخصصان و پروفسورهای در کشورهای خارجی هستند و به آن­ها خدمت می‌کنند. 
آری! برای بعضی، هجرت واجب است. چون خداوند، انسان را برای عمل مستحب که توبیخ نمی‌کند. نمی­فرماید: چرا نماز شب نخوانده و غسل جمعه نکرده­ای؟ اما در رابطه با نسبت به بعضی­ها که باید هجرت کنند،
نکته دیگر اینکه: تمام توبیخ‌ها،  به جز توبیخ برای هجرت، برای قیامت است. قرآن در این رابطه می­فرماید:
« إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ ساءَتْ مَصِيراً » ، « نساء/97» ، ( همانا كسانى كه فرشتگان، جانشان را مى‏گيرند، در حالى كه بر خويشتن ستم كرده‏اند، از آنان مى‏پرسند: شما در چه وضعى بوديد؟ گويند: ما در زمين مستضعف بوديم (و به ناچار در جبهه‏ى كافران قرار داشتيم) فرشتگان (در پاسخ) گويند: مگر زمين خداوند گسترده نبود تا در آن هجرت كنيد؟ آنان، جايگاهشان دوزخ است و بد سرانجامى است.) .
پس از این آیه معلوم می‌شود که هجرت واجب است، چرا که خدا برای انجام ندادنِ آن، توبیخ فرموده است. اگر علمای و مراجع ما مثلِ آیت الله العظمای گلپایگانی­(ره) از گلپایگان و امام خمینی­(ره) از خمین به قم و نجف هجرت نمی‌کردند که به این درجات و توفیقات نمی­رسیدند. از افتخارات ما هم این است که تاریخ ما هجری است. هجرت برای کسب توفیق در همه امور تحرک داشته باش. گرچه از منطقه به منطق و از شهر به شهری و از کشور به کشور دیگری باشد.
لذا مدیران محترم حوزه­های علمیه باید برای مثلاً فلان استانی که سیصد روستا و مسجد دارد اما روحانی ندارد، فکری کرده و برنامه­ای برای اعزام روحانی داشته باشد. چون روز قیامت یقه‌ی ما را گرفته که چرا هجرت نکردید؟. من بیست سال قبل برای مأموریتی در رابطه با انقلاب به چین رفتم، دیدم سیصد نفر را از چینی‌ها را آموزش داده که راحت به زبان فارسی حرف می‌زنند. حال ما چند نفر داریم که به زبان چینی راحت سخن بگوید.
2- حمایت و دوست داشتن مهاجران 
قرآن می­فرماید: « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الَّذِينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يُهاجِرُوا ما لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ حَتَّى يُهاجِرُوا وَ إِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلى‏ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » ، « انفال/72» .
( همانا كسانى كه ايمان آورده و هجرت كردند و با اموال و جان‏هايشان در راه خدا جهاد كردند، و آنان كه (مجاهدان و مهاجران را) پناه داده و يارى كردند، آنان دوستدار و حامى و هم‏پيمان يكديگرند. امّا كسانى كه ايمان آورده، ولى هجرت نكردند، حقّ هيچ‏گونه دوستى و حمايت از آنان را نداريد، تا آنكه هجرت كنند. و اگر (مؤمنانِ تحت فشار، براى حفظ دينشان) از شما يارى طلب كردند، بر شماست كه ياريشان كنيد، مگر در برابر قومى كه ميان شما و آنان پيمان (ترك مخاصمه) است، و خداوند به آنچه انجام مى‏دهيد بيناست.) . 
آری! در سال سيزدهم بعثت و پس از ده سال از دعوت علنى پيامبر­(ص) به اسلام، هنوز مشركان مكّه دست از اذيّت و آزار آن حضرت­(ص) و مسلمانان برنداشته بودند و روز به روز بر شدّت آن مى‏افزودند تا اينكه تصميم گرفتند با توطئه‏اى حساب شده و اقدامى دسته‏ جمعى، پيامبر­(ص) را به قتل برسانند و اسلام را ريشه‏كن كنند.
با اطلاع پيامبر صلى الله عليه و آله از آن توطئه و جانفشانى على عليه السلام، شبانه مقدّمات هجرت فراهم شد و آن حضرت­(ص) در اوّل ماه ربيع‏الاوّل ابتدا به غار ثور رفتند و به مدّت سه روز در آنجا به گونه‏اى معجزه‏آسا مخفى شدند و در اين مدّت تنها حضرت على عليه السلام براى آن حضرت غذا تهيه كرده و اخبار بيرون را در اختيار آن جناب قرار مى‏دادند. سرانجام پيامبر­(ص) با اعلان مهاجرت مسلمانان به يثرب و همراه آوردن اهل‏بيت آن حضرت، خود راهى يثرب شدند و پس از پيمودن مسافتى حدود چهارصد كيلومتر، روز دوازدهم ربيع‏ الاوّل به محلّه ‏ى قبا رسيدند و بقيّه‏ ى مهاجران نيز به آنان ملحق شدند.
مردم يثرب، از مهاجران استقبال شايانى به عمل آورده وآن­ها را با آغوش باز پذيرفتند و يثرب را به «مدينةالنبىّ» و «مدينة الرّسول»، تغيير نام دادند. آنگاه پيامبر­(ص) براى پيشگيرى و دورى از تفرقه، ميان مهاجران و انصار كه حدود سيصد نفر بودند، دو به دو عقد اخوّت و برادرى جارى كردند و مسجد قبا را پايه‏ گذارى كردند.
«مهاجران»، كسانى هستند كه در مكّه به پيامبر صلى الله عليه و آله ايمان آوردند و چون در آنجا تحت فشار بودند، خانه وكاشانه‏ ى خود را رها كرده به همراه آن حضرت­(ص) به مدينه هجرت كردند و «اَنصار»، مسلمانانى هستند كه از پيامبر اسلام­(ص) و مهاجران استقبال و آنان را در بين خود جاى داده و يارى نمودند.
می­بینیم که در اين آيه، محورهايى همچون: پيوند مهاجرين و انصار، ضرورت هجرت، بى‏اعتنايى به مرفّهان گريزان از هجرت، تعهّد متقابل ميان مهاجران و انصار و نجات مسلمانان دربند، در صورت عدم ضرر به پيمان‏هاى قبلى، مطرح شده است‏.
آری! از واژه ولایت استفاده می­شود که آنان که هجرت نکرده­اند دوست نداشته باشید و اگر ولایت در این آیه «مِنْ وَلايَتِهِمْ» به معنای حکومت باشد، معنا و برداشت از آن این می­شود که هیچ پُست و مقام حکومتی به آن‌ها ندهید. 
3- هجرت برای دعوت به اسلام
بارها خداوند در قرآن فرموده است؛ «... لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ...» ، (توبه/33) ، یعنی؛ اسلام، جهان­گستر خواهد شد. حال! برای اینکه این اراده خدا عملی شود؛
الف: رهبری می‌خواهد، که خداوند او (حضرت مهدی(علیه‌السلام) را ذخیره فرموده است.
ب: قانونی هم می‌خواهد که دستخوش زنده باد و مرده باد و موج‌های سیاسی و اقتصادی نباشد. آن قانون هم قرآن است که یک واو حرف آن تحریف نشده و نمی­شود. 
ج: آمادگی مردمی می‌خواهد که فعلاً نیست و لذا یکی از مهمترین راه­های ایجاد این آمادگی، وقتی است که اسلام شناس زیاد و با زبان‌های مختلف دنیا آشنا شده و برای تبلیغ و شناسایی دین به کشورهای مختلف دنیا هجرت کنند. 
امام رضا­(ع) فرمود: اگر مردم شیرینیِ سخنان و مطالب ما را بچشند همه مسلمان و شیعه می‌شوند. 
* دوم؛ وقف
1- وقف، معامله با خدا است
البته مسأله‌ی وقف، مربوط به قشر و صنف خاصی نیست. بلکه همه به نحوی با وقف سر و کار داریم. اما می­بینیم، جمع کمی وقف و جمع کثیری از آن استفاده می‌کنند. علما و مثلِ امام خمینی­(ره) در خمین، اراک و قم ( دارالشفاء) در حوزه­ های علمیه ­ای درس خوانده ­اند که وقفِ افراد خَیِّر است. البته بعضی از مردم هم از وقفیّات سوء استفاده می­کنند که گناه بزرگی است.
آری! وقف معامله با خدا است و معامله با خدا پنج امتیاز دارد؛
الف: خدا جنس کم را هم می‌خرد، اما مردم چه بسا خریدارِ جنس کم نیستند. مثلاً: اگر خانم به همسرش بگوید: دو کیلو انگور بخرید، اگر او دو دانه انگور خریداری کند، خانمش ناراحت می­شود. اما خداوند، عملِ خوب و نیکویِ کم را هم از ما می‌خرد.                    ب:  خدا عملِ ما را به بهای بهشت می‌خرد. مردم یا کَف زده یا سوت کیشده و یا خیابان و کوچه­ای را نامگذاری می‌کنند. می­فرماید: «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى‏ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَ‏ لَهُمُ‏ الْجَنَّة» ، (توبه/111) ، (همانا خداوند از مؤمنان، جانها و اموالشان را به بهاى بهشت خريده است‏.) .
ج: خدا جنس معیوب را هم می‌خرد. امام که نماز می‌خواند می‌گوید: نماز خواندم، اما اگر یک عیب هم دارد، عیبش را هم بردار. «إِلَهِي إِنْ كَانَ فِيهَا خَلَلٌ أَوْ نَقْصٌ مِنْ رُكُوعِهَا أَوْ سُجُودِهَا» (المصباح كفعمي، ص20) اگر رکوع و سجودش خلل و نقصی دارد. عیب‌هایش را هم بردار و سوا نکن. پس جنس معیوب را می‌خرد. جنس کم را هم می‌خرد. گران هم می‌خرد. 
2- وقف و توسعه ظرفیت انسان 
الف: وقف، نشانه روح بلند انسان است. با وقف، من، ما می­شود. خانه‌ی من، خانه‌ی ما می­شود. وقف توسعه انسانی در کنار توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی، توسعه صنعتی ...، است. البته سای توسعه­ها هم لازم است، اما توسعه انسانی مهمتر است. 
* داستان و طنز"
یکی از شاهزاده‌ها در زمان­های قدیم به حمام عمومی ‌رفت، در حالی که لُنگی (لباسی که در حمام به دور خود می­گیرند،) قیمتی به تن داشت به پیرمردی که او را نمی­شناخت گفت: ارزش من چقدر است؟، پیرمرد گفت: (مثلاً هفتصد تومان به قیمت آن روز،) شاهزاده گفت: احمق! هفتصد تومان فقط لُنگِ من می­ارزد، پیرمرد گفت: من هم لُنگ شما را قیمت دادم، خودتان که ارزش ندارید. 
این یعنی؛ اگر انسان و روحش بزرگ شد ارزش پیدا می­کند. نه اینکه تنها خانه و لباس و ماشینش قیمتی باشد. لذا خداوند به پیامبر اکرم­(ص) می­فرماید: «وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي‏ عِلْماً» ، (طه/114) ، ( بگو، خدایا دانشم را زیاد فرما.) ، نکته مهمی که اینجا است آن است که «زِدنی» یعنی؛ قبل از آنکه علم و دانشم زیاد شود، ظرفیّت خودم زیاد شود. 
در آیه دیگر هم می­فرماید: «..لَئِنْ شَكَرْتُمْ‏ لَأَزِيدَنَّكُم‏..» ، (ابراهیم/7) ، (همانا اگر شكر كنيد، قطعاً (نعمت‏هاى) شما را مى‏افزايم.( .
« .. لَأَزِيدَنَّكُم..» ، یعنی؛ قبل از افزودنِ نعمت، ظرفّیتِ خودِ شما افزوده می­شود. و اینکه سعدی می­گوید: «شکر نعمت، نعمتت افزون کند» ، این اگر بعد از افزایش ظرفیتِ انسان باشد خوب است. مثلِ کودکی که تنها باشد و یا دستش در دستِ پدرش باشد نه اینکه از نظر کیلو بر او افزوده می­شود بلکه ظرفّیت وجودیِ او زیادتر می­شود.
بر این اساس، نگاه کنیم که؛ آیا لیسانس ما ادبش نسبت به پدر و مادر بیشتر است یا دیپلم؟ دیپلم ادبش زیادتر است دبیرستان و یا راهنمایی؟. لذا یکی از آثار خوب و مثبتِ ازدواج هم این است که من، ما می­شود. به جای من و خانه و ماشین من، می­شود، خودم، زنم، مادر­ زنم، پدر زنم، بچه‌ام و...! یعنی؛ ازدواج، انسان را از خودش بیرون می‌آورد. وقف هم این اثر را دارد. 
ب: نشانه دلسوزی و نوع دوستی است. انسان با وقف کردن، فانی را باقی و وسیله­ای برای استفاده میلیون‌ها می‌شود. 
3- وقف، سیره پیامبر اکرم و معصومین(علیهم‌السلام)است.
پیامبر­(ص) و ائمه­(ع) موقوفه داشته­اند. موارد موقوفات آن­ها در کتاب بحارالانوارِ علامه مجلسی­(ره) آمده است. در یکی از جنگ‌ها که مسلمان­ها پیروز شدند، تکه زمینی هم سهم حضرت علی­(ع) شد، که در آن حفاری کرده و چاهی حَفر کرده که مثلِ گردنِ شتر از آن آب بیرون آمد، مردم به آن حضرت­(ع) بشارت و تبریک گفتند، اما حضرت­(ع) فوری آن را برای حاجیان، زائران، مستضعفان و فقرا وقف نمود و فرمود: «هذه صدقه، لا تباع » ، فروخته نمی­شود. الآن هم مجموعه­ای از چاه­هایی که حضرت­(ع) وقف کرده به نام آبار علی، (جمع بِئر، یعنی: چاه،) نزدیک مدینه و در کنار مسجد شجره هست. 
لازم است اینجا بگویم کسانی که رهن و اجاره و قیمت اَملاک وقفی را نسبت به اَملاک شخصی پائین می­آورند، بی‌وجدانی است. البته اوقاف هم نگذارد که اموال و املاک وقفی مثل حلوای نذری نشود. چون مردم اعتماد می­کنند تا در موارد وقف با دقّت مصرف و نظر واقف تأمین می‌شود. اطمینان مردم بالاترین سرمایه است. 
آری! فرموده­اند که؛ مال وقفی «لا تباع» ، فروخته نمی‌شود. «وَ لا تُوهَبُ‏» ، هبه و هدیه داده نمی­شود، «وَ لا تُورَثُ» به ارث نمی­رسد. (تهذيب‏الاحكام، ج 9، ص 148) . نباید به بیت­المال خیانت شود. 
حضرت علی­(ع) نماینده‌ای به نام عثمان بن حنیف داشت. در مجلس مهمانی رفت که اَشراف حضور داشتند و فقرا نبودند. حضرت­(ع) نامه توبیخی برای او نوشت که در طول تاریخ ماندگار شد. اینجا است که باید فرد فدای جامعه شود. چون قانون اسلام می­فرماید: «و لیکن نظرک عامه» ، نظر تو (ی مسئول باید به مصلحت عامه) مردم باشد. نه رفاقت و دوستی و نزدیکان. در جمهوری اسلامی برای اجرای قوانین الهی نباید رودربایستی باشد.
4- رعایت اولویت‌ها در وقف
نگاه کنیم که عمر ما کوتاه و توشه کم، نیاز شدید و خطر قیامت زیاد است. راه برای جبران، وقف است. ولی در باب وقف هم باید اولولیّت­ها را در نظر گرفت؛
الف: به چه چیزی نیاز بیشتر است. مثلِ آب برای انسانِ تشنه و وجود اسلام شناس و مجتهد و مرج و مبلّغ اسلام برای جامعه نیاز است. و با توجه به اینگونه نیازها باید وقف و وصیت کرد. لذا لازم است در این امور مشورت کنیم. 
مثلاً: امام­خمینی­(ره) وصیت نامه‌­ای طولانی با تمام ابعاد، نوشت، اما در باره اینکه او را کجا دفن کنند توصیه­ای ندارد. ولی بعضی­ها سعی زیاد و پول زیادی هم خرج می‌کنند تا حرم امام رضا­(ع) یا امامزاده­ای دفن شوند. در صورتی که با در نظر گرفتن اولویّت­ها می­شود با آن پول به چند جوان برای ازدواج و یا تهیه منزل برای شروع زندگی وام داد. 
یا اینکه پول زیادی برای محراب مسجد خرج می­شود و حال آنکه مسجد کتابخانه ندارد و فقیر هم هست. آری! اگر با وجود نیازهای واجب در جایی ما در جای دیگر که لازم و و اجب نیست خرج کنیم معلوم می­شود که اخلاص نیست. چون حدیث داریم؛ «لا قُربَة بِالنَوافِلِ اذا اضرَّتْ بِالْفَرائِضِ‏» ، (نهج‌البلاغه/حکمت39) ، در صورت وجود کار واجب، کار مستحب ارزش ندارد. 
خدایا! آنچه به ما داده‌ای مبارک قرار بده و قیامت را روز حسرت و خسارت ما قرار نده. 
«والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته»

 
 
 
سوالات :
1- ملاک تقویم اسلامی چیست؟
1) بعثت پیامبر
2) هجرت پیامبر
3) رحلت پیامبر


2- آیه 97 سوره نساء چه کسانی را به جهت عدم هجرت توبیخ می‌کند؟
1) دانشمندان علوم اسلامی
2) مستضعفان دینی
3) خدمت گزاران جامعه اسلامی

3- آیه 33 سوره توبه بر چه امری تأکید می‌کند؟
1) حاکمیت جهانی اسلام
2) مسلمان شدن همه مردم
3) جنگ میان اسلام و کفر

4- آیه 111 سوره توبه خداوند را خریدار چه چیزی معرفی می‌کند؟
1) جان مؤمنان 
2) اموال مؤمنان
3) هر دو مورد


5- شیوه حضرت علی علیه السلام در حفر چاه‌های آب چه بود؟
1) انفاق بخشی از آن به نیازمندان
2) وقف آن برای عموم مردم
3) وقف آن برای مساوات
 




  ارسال صفحه براي دوستان
چاپ صفحه چاپ صفحه

           جستجو
   پيوندها
   دفتر مقام معظم رهبري
   پايگاه درسهايي از قرآن
   پايگاه اطلاع رساني مهدويت
   پايگاه اينترنتي تبيان
   ستاد اقامه نماز
   وزارت آموزش و پرورش
   شبكه ملي مدارس ايران(رشد)
   دفتر رياست جمهوري
   مجلس شوراي اسلامي
   قوه قضاييه
سخن روز
بسیج و فرهنگ بسیجی در فرهنگ قرآن (1395/9/7)
مقاله آقای شیرازی (1395/8/4)
عنوان مقاله هرگاه که درون خویش را از خود تهی یافتی و بیرون را از خدا قرآن بخوان به قلم آقای شیرازی (1395/8/4)
نخستین دارالقرآن‌ الکریم در سنگال با همکاری ایران تأسیس می‌شود (1394/6/30)
زندگینامه مقام معظم رهبری به زبان ترکی استانبولی منتشر شد (1394/6/30)

اين سايت متعلق به مؤسسه ترويج فرهنگ قرآني مي‌باشد"
www.TarvijeQuran.com